Hukuk konuşalım köşesinin değerli okurları, bu yazımızda analık halinde çalışma ve süt izni sürelerini değerlendireceğiz.
İş Kanunu’muza göre kural olarak kadın işçiler doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam on altı hafta çalıştırılamazlar. Çoğul gebelik halinde ise doğumdan önce çalıştırılmayacağı sekiz haftalık süreye iki hafta eklenir. Kadın işçinin sağlık durumuna ve işin özelliğine göre bu süreler arttırılabilir. Ancak bu yönde bir hekim raporu olmalıdır. Sağlık durumunun uygun olması kaydıyla kadın işçi, isteği üzerine ve doktor tarafından uygun görülmesi şartıyla doğumdan önceki üç haftaya kadar çalışabilir. Bu hâlde kadın işçinin doğum sonrası sekiz haftalık süreye ek olarak çalıştığı süre kadar izin hakkı olur. Bununla birlikte, kadın işçi erken doğum yapabilir. Bu sebeple doğum öncesi kullanılmayan süre kadar doğum sonrası izin hakkı doğar. Doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü gerçekleşmiş olabilir. Kadın işçinin kullanamadığı izin süreleri babaya tanınır. Yani baba, ölen eşinin kullanabileceği izin süresi kadar kendisine izin verilmesini talep edebilir.
Evlat edinme hâlinde de analık izni verilmesi mümkündür. Şöyle ki üç yaşını doldurmamış bir çocuk evlat edinilir ise evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene çocuğun aileye fiilî olarak teslim edildiği tarihten itibaren sekiz haftalık analık izni kullandırılır.
İzin sürelerinin dışında hamile kadın işçiye çalışma şartları yönünden de belirli kolaylıklar tanınmıştır. Hamilelik süresi içerisinde kadın işçi, periyodik kontroller için ücretli izin hakkına sahiptir. Ayrıca kadın işçi hamileliği sebebiyle hekim raporu üzerine sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır ve kadın işçinin ücretinde bu sebeple bir indirim yapılamaz.
Kadın işçiye isteği halinde on altı haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde on sekiz haftalık süreden sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilebilir. Bu izin, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinme halinde eşlerden birine veya evlat edinene verilir.
Kadın işçiye süt izni hakkı da tanınmıştır. Bir yaşından küçük çocuk için süt izni günde bir buçuk saattir. Bu sürelerin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağı işçi tarafından belirlenir. Bu süreler çalışma süresinden sayılır.
Doğum sonrası kullanılan analık izni bittikten sonra yarım çalışma izni hakkı da vardır. Buna göre, çocuğun hayatta olması şartıyla, çocuğun bakımı ve yetiştirilmesi amacı ile kadın işçi ve üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçilere istekleri üzerine bu hak tanınır. Yarım çalışma izni hakkının süresi birinci doğumda altmış gün, ikinci doğumda yüz yirmi gün ve sonraki doğumlarda yüz seksen gündür. Bu süreler içinde haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir. Belirttiğimiz bu sürelere çoğul doğum hâlinde otuzar gün eklenir. Ayrıca çocuğun engelli doğması ihtimalinde bu süre üç yüz altmış gün olarak uygulanır. Bu izinden yararlanılan süreler içerisinde ayrıca süt izni kullanılamaz.
Yukarıda doğum ve analık iznine ilişkin belirttiğimiz hükümler, iş sözleşmesi ile çalışan ve İş Kanunu kapsamında olsun veya olmasın her türlü işçi için uygulanır.
Doğum izni bitiminden sonra ya da evlat edinme durumunda çocuğun fiilen teslim edildiği tarihten itibaren zorunlu ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden aybaşına kadar ebeveynlerden biri kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilir. Kısmi süreli çalışma hakkı iki ebeveynin de çalışması durumunda uygulanabilir. Ebeveynlerden birinin çalışmaması hâlinde çalışan eş kısmi süreli çalışma talebinde bulunamaz. Kısmi süreli çalışma talebi işveren yönünden geçerli fesih nedeni sayılamaz. Bu kısmi süreli çalışma hakkı, sadece İş Kanunu kapsamında çalışan işçilere tanınmıştır.
Sağlık ve mutluluk sizlerle olsun.
